PMDD behandeling: welke opties zijn er?

Leefstijl en zelfmanagement

Een stevige basis helpt bij iedereen met PMDD. Regelmaat in slaap en dagritme vermindert extra stress op je systeem: probeer vaste bedtijden aan te houden en dagelijks te bewegen (wandelen, fietsen, yoga — wat bij je past). Voeding: beperk cafeïne en alcohol, vooral in de luteale fase; eet regelmatig en voedzaam. Stressmanagement — ademhalingsoefeningen, mindfulness of ontspanning — kan helpen om niet extra overweldigd te raken als de klachten toeslaan.

Symptoomtracking is zelf ook een vorm van zelfmanagement: je leert je patroon kennen en kunt plannen door veeleisende taken of afspraken waar mogelijk in de eerste helft van je cyclus (folliculaire fase) te plannen, wanneer veel vrouwen zich stabieler voelen. Welke leefstijlaanpassingen voor jou haalbaar en effectief zijn, kun je het beste samen met je arts of een diëtist/psycholoog bespreken.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

Cognitieve gedragstherapie helpt bij PMDD door je te leren triggers en negatieve gedachten te herkennen en vaardigheden te oefenen om anders met stemming, angst of conflict om te gaan. Je werkt met een therapeut aan patronen die in de luteale fase verergeren en oefent strategieën die je ook in moeilijke weken kunt inzetten.

CGT heeft beperkte bijwerkingen vergeleken met medicatie, maar vraagt wel tijd en energie: wekelijkse sessies en oefeningen thuis. Het kan goed gecombineerd worden met medicatie — bijvoorbeeld eerst een SSRI om snel rust te krijgen, en daarnaast CGT voor langere termijn. Of je in aanmerking komt voor CGT en hoe je die het beste combineert, bespreek je met je huisarts of een psycholoog.

SSRI's (antidepressiva)

SSRI's (selectieve serotonine-heropnameremmers) zijn de best onderzochte medicamenteuze behandeling voor PMDD. Voorbeelden die vaak worden voorgeschreven zijn sertraline, fluoxetine en escitalopram. Welk middel en welk schema voor jou geschikt is, hangt af van je klachten en je medische geschiedenis — dat bepaalt altijd een zorgverlener.

Er zijn grofweg drie gebruikswijzen: dagelijks (zoals bij depressie), alleen in de luteale fase (vanaf het ontstaan van klachten tot de menstruatie), of bij eerste klachten (starten zodra je symptomen voelt). Bij PMDD werken SSRI's vaak snel — binnen enkele dagen tot twee weken — sneller dan bij een depressie. Mogelijke bijwerkingen zijn onder meer misselijkheid, vermoeidheid, hoofdpijn of seksuele bijwerkingen; die verschillen per persoon en per middel.

In Nederland hebben SSRI's geen geregistreerde PMDD-indicatie, maar ze worden wel evidence-based voorgeschreven voor PMDD. Je arts kan uitleggen welke optie bij je past en eventuele bijwerkingen monitoren. Voor dosering en duur verwijs je altijd naar je arts of apotheker.

Hormonale behandelingen

Hormonale opties richten zich op het onderdrukken of aanpassen van de cyclus. De combinatiepil met drospirenon (bijv. 24 werkzame dagen / 4 placebo, of continu zonder stopweek) is onderzocht bij PMDD en kan bij sommige vrouwen helpen. Transdermaal oestrogeen (pleister of gel) gecombineerd met cyclisch progestageen is een andere optie die soms wordt ingezet.

Bij ernstige PMDD die niet reageert op andere behandelingen kunnen GnRH-agonisten worden overwogen: die zetten de eierstokken tijdelijk “uit” (een soort kunstmatige menopauze). Meestal wordt dan add-back therapie (oestrogeen/progestageen) gegeven om botverlies en andere gevolgen te beperken. Als laatste redmiddel is ovariëctomie (chirurgisch verwijderen van de eierstokken) mogelijk, maar dat is een ingrijpende, onomkeerbare stap en alleen in uitzonderlijke gevallen.

Hormoontherapie bij PMDD vereist voorzichtigheid: niet elke pil of combinatie is geschikt, en bij een deel van de vrouwen kunnen hormonen de stemming juist verslechteren. Dit moet altijd met een gynaecoloog of andere specialist worden besproken.

Waarom symptoomtracking essentieel is bij behandeling

Een baselinemeting vóór je start met een behandeling laat zien hoe je klachten er nu uitzien. Daarna kun je objectief meten of een behandeling werkt: vergelijk cycli vóór en na de start, of cycli met en zonder medicatie/therapie. Zonder dagelijkse registratie blijft het vaak bij “het voelt iets beter” — met data zie je of symptomen in de luteale fase daadwerkelijk dalen.

De PMDD Tracker app maakt dit eenvoudig: je houdt dagelijks je DRSP-symptomen bij, de app toont grafieken en cyclusvergelijking, en je kunt een PDF-rapport genereren om met je behandelaar te delen voor evaluatie. Zo wordt het gesprek over “werkt het?” onderbouwd met cijfers in plaats van alleen gevoel. Meer over het diagnoseproces en DRSP: PMDD-diagnose en DRSP en symptomen bijhouden.