PMDD en ADHD: de overlap die te weinig aandacht krijgt
Steeds meer vrouwen met ADHD herkennen dat hun symptomen cyclisch verergeren. In de week vóór de menstruatie lijkt de ADHD-medicatie ineens niet meer te werken. Concentratie, impulsiviteit en emotieregulatie gaan achteruit. Het kan voelen alsof je de ene week "normaal" functioneert en de andere week alles kwijt bent. Dit kan wijzen op PMDD, op PME (premenstruele verergering van ADHD), of op allebei. Op deze pagina lees je wat er speelt en hoe tracking helpt.
Gepubliceerd: · Laatst bijgewerkt:
Hoe hormonen ADHD beïnvloeden
ADHD hangt sterk samen met dopamine (en noradrenaline) in de hersenen: aandacht, planning en impulsbeheersing zijn afhankelijk van dit neurotransmittersysteem. Oestrogeen stimuleert de dopamine-activiteit. In de folliculaire fase, wanneer oestrogeen stijgt, hebben veel vrouwen met ADHD daarom minder last van concentratie en chaos. In de luteale fase daalt oestrogeen — en daarmee de ondersteuning van het dopamine-systeem. Het gevolg: minder dopamine-activiteit, en je ADHD-symptomen kunnen duidelijker worden.
Daardoor kan je ADHD-medicatie in de luteale fase minder effectief lijken: je lichaam heeft in die fase meer ondersteuning nodig, terwijl de medicatie hetzelfde blijft. Daarnaast kan progesteron remmend werken op concentratie en helder denken bij sommige vrouwen. Het is dus geen inbeelding dat "de pil niet meer werkt" vóór je menstruatie — het heeft een biologische basis. Meer over hormonen en stemming: hormonen en stemming.
PMDD, PME of allebei?
ADHD + PMDD betekent dat je twee afzonderlijke aandoeningen hebt die tegelijk voorkomen: ADHD het hele jaar door, én een cyclische stemmingsstoornis (PMDD) in de luteale fase. De symptomen overlappen (concentratie, emotieregulatie, prikkelbaarheid), wat het lastig maakt om ze uit elkaar te houden. ADHD + PME (premenstruele exacerbatie) betekent dat je bestaande ADHD verergert in de dagen vóór je menstruatie; de ADHD-symptomen zijn er altijd, maar worden premenstrueel erger.
Het onderscheid is belangrijk voor behandeling: bij PME richt de aanpak zich vooral op de ADHD (eventueel met cyclische aanpassing van medicatie); bij PMDD kunnen ook SSRI's of andere PMDD-behandelingen worden overwogen. Tracking over minimaal twee cycli maakt het verschil zichtbaar: zijn je klachten alleen in de luteale fase aanwezig en daarna weg (meer PMDD), of zijn ze er altijd maar erger premenstrueel (meer PME)? Meer uitleg over PME: PME uitleg.
Herkenbare patronen bij ADHD + hormonale cyclus
Veel vrouwen met ADHD herkennen een duidelijk tweewekelijks patroon. In de folliculaire fase (na menstruatie tot eisprong): de "goede week" — oestrogeen is hoog, je functioneert beter, medicatie lijkt te werken, je komt uit je woorden en houdt overzicht. In de luteale fase (na eisprong tot menstruatie): de "slechte week" — executieve functies (plannen, prioriteren, remmen) kelderen. Vergeetachtigheid neemt toe, je raakt sneller overweldigd, prikkelbaarheid stijgt.
De emotionele ontregeling kan lijken op RSD (rejection sensitive dysphoria): heftige reactie op (vermeende) afwijzing of kritiek, gevoel dat je alles fout doet. Bij ADHD + PMDD/PME wordt dit in de luteale fase vaak erger. Herken je dit? Dan is het zinvol om je symptomen cyclisch bij te houden en met een zorgverlener te bespreken. Zie ook cyclusfasen en luteale fase.
Diagnose en behandeling
Het begint met cyclisch tracken: naast je ADHD-symptomen ook stemmings- en gedragssymptomen dagelijks vastleggen (bijv. met het DRSP-formulier) over minimaal twee cycli. Zo wordt zichtbaar of er een puur ADHD-plus-PME patroon is, of dat er ook PMDD-criteria in de luteale fase worden gehaald.
Een goed gesprek met je psychiater over de cyclische component is belangrijk. Mogelijke aanpassingen (altijd in overleg): de dosering van je ADHD-medicatie variëren per cyclushalf (bijv. iets verhogen in de luteale fase), of een SSRI toevoegen alleen in de luteale fase. Daarnaast kunnen CGT-technieken specifiek voor deze overlap helpen — omgaan met executieve uitval en emotieregulatie in de zware week. Welke opties voor jou geschikt zijn, bepaalt je behandelaar. Meer over behandelopties bij PMDD: PMDD-behandeling.
De PMDD Tracker voor vrouwen met ADHD
Voor vrouwen met ADHD is het cruciaal dat bijhouden snel en simpel is — anders houdt bijna niemand het vol. De PMDD Tracker is daarop ingericht: ongeveer 2 minuten per dag voor alle 21 DRSP-symptomen. Geen lange formulieren, geen ingewikkelde stappen. Een dagelijkse herinnering via notificatie helpt om het in je routine te bouwen.
De visuele heatmap is ideaal als lezen en lange teksten lastig zijn: je hoeft geen rapporten te doorploegen — je ziet in één oogopslag wanneer je symptomen oplopen en weer dalen. Die objectieve data kun je meenemen naar je psychiater of huisarts, zodat het gesprek niet meer alleen over "ik voel me slecht voor mijn menstruatie" gaat, maar over concreet patroon en mogelijke vervolgstappen. Zie ook symptomen bijhouden en PMDD-diagnose en DRSP.
Start vandaag met bijhouden
2 minuten per dag. Visuele heatmap. Geen lange formulieren — ideaal als je ADHD hebt.
Volledig Nederlands product. Geen advertenties. Privacy-eerst.
Veelgestelde vragen: PMDD en ADHD
- Kan ADHD-medicatie stoppen met werken voor mijn menstruatie?
- Ja. Oestrogeen ondersteunt dopamine; in de luteale fase daalt oestrogeen, waardoor je brein minder ondersteuning heeft. Je medicatie kan dan minder effect lijken te hebben. Sommige vrouwen bespreken met hun psychiater een cyclische aanpassing; dat is altijd maatwerk. Zie hormonen en stemming.
- Heb ik PMDD als mijn ADHD cyclisch verergert?
- Niet per se. Cyclische verergering kan PME zijn (bestaande ADHD wordt erger premenstrueel). Bij PMDD zijn er daarnaast specifieke stemmings- en gedragssymptomen die aan DSM-5-criteria voldoen. Je kunt ook beide hebben. Tracking over twee cycli helpt het onderscheid te maken. Meer: PME uitleg en Wat is PMDD?.
- Moet ik naar een psychiater of gynaecoloog?
- Als je al ADHD hebt is de psychiater vaak het eerste aanspreekpunt voor de cyclische component; die kan meedenken over PMDD/PME en medicatie. Een gynaecoloog kan betrokken worden bij hormonale opties. Neem je symptoomregistratie of app-rapport mee. Zie PMDD-diagnose en DRSP.
Medische disclaimer
PMDD Tracker is geen medisch hulpmiddel en vervangt geen professioneel advies. Het cyclisch overzicht is een hulpmiddel voor patroonherkenning, geen medisch oordeel. Raadpleeg altijd een zorgverlener voor professioneel advies.
