Hoe wordt PMDD vastgesteld? Het DRSP-formulier uitgelegd

Waarom is er geen bloedtest voor PMDD?

Bij vrouwen met PMDD zijn de hormoonspiegels zelf meestal normaal. Er is geen tekort of overschot aan oestrogeen of progesteron dat je met een bloedtest kunt aantonen. Het probleem zit in de gevoeligheid van het brein voor de normale hormoonschommelingen tijdens de cyclus — en die gevoeligheid is niet in een enkel bloedmonster te vangen.

Bloedtesten worden wél gebruikt om andere oorzaken uit te sluiten. Een huisarts of specialist kan bijvoorbeeld je schildklierwaarden laten controleren (een trage of overactieve schildklier kan stemmingsklachten geven) of andere stoffen meten. Dat hoort bij een zorgvuldige diagnose, maar de PMDD-diagnose zelf berust op je symptoompatroon over tijd, niet op een labuitslag.

Wat is het DRSP-formulier?

DRSP staat voor Daily Record of Severity of Problems — dagelijkse registratie van de ernst van je klachten. Het formulier is ontwikkeld voor klinisch PMDD-onderzoek en wordt wereldwijd gebruikt door onderzoekers en clinici. Het sluit direct aan bij de DSM-5-criteria voor PMDD.

Je scoort elke dag 21 symptomen op een schaal van 1 (helemaal niet) tot 6 (zeer ernstig). Daarnaast zijn er drie interferentie-items: in hoeverre je klachten je werk of school, je relaties en je dagelijkse activiteiten of hobby’s beïnvloeden. Door dit minimaal twee cycli lang dagelijks in te vullen, ontstaat een betrouwbaar beeld of er sprake is van een cyclisch, premenstrueel patroon dat past bij PMDD. Een overzicht van alle symptomen vind je op PMDD-symptomen.

De 21 DRSP-symptomen

Alle 21 symptomen worden dagelijks gescoord. De scoreschaal is: 1 = helemaal niet, 2 = minimaal, 3 = mild, 4 = matig, 5 = ernstig, 6 = zeer ernstig. Hieronder de indeling per categorie.

Emotioneel

• Stemmingswisselingen (bijv. plotseling huilen)
• Prikkelbaarheid of woede
• Depressieve stemming, somberheid
• Hopeloosheid
• Waardeloosheid of schuldgevoel
• Angst, gespannenheid, opgefokt gevoel
• Gevoeligheid voor afwijzing

Cognitief en gedrag

• Verminderde interesse in activiteiten
• Concentratieproblemen
• Vermoeidheid, weinig energie
• Overweldigd of niet kunnen omgaan
• Onbeheerst voelen
• Conflicten of problemen met anderen

Fysiek

• Toegenomen eetlust of overeten
• Hunkering naar specifiek voedsel
• Meer slapen, moeilijk opstaan (hypersomnia)
• Slaapproblemen, niet kunnen inslapen of doorslapen (insomnia)
• Gevoelige of gezwollen borsten
• Opgeblazen gevoel, gewichtstoename
• Hoofdpijn
• Gewrichts- of spierpijn

De drie interferentie-items zijn: verminderde productiviteit op werk/school of in het huishouden; interferentie met hobby’s of sociale activiteiten; interferentie met relaties. Deze meten niet een symptoom op zich, maar de impact van je klachten op je leven.

Hoe werkt het diagnoseproces?

Het vaststellen van PMDD verloopt stapsgewijs. Onderstaande stappen geven een helder beeld van wat er van je wordt gevraagd en wat er met je data gebeurt.

1. Dagelijks alle 21 symptomen scoren — Bij voorkeur op een vast moment (bijv. ’s avonds). In de praktijk kost dit ongeveer 2 minuten per dag. Het DRSP-formulier is zo opgezet dat je snel kunt afvinken.
2. Minimaal 2 volledige cycli bijhouden — Van eerste dag menstruatie tot en met de volgende eerste dag menstruatie telt als één cyclus. Twee cycli zijn nodig om te zien of het patroon zich herhaalt.
3. Data analyseren: is er een cyclisch patroon? — Komen de symptomen duidelijk voor in de luteale fase (na eisprong, vóór menstruatie) en zijn ze afwezig of minimaal in de folliculaire fase (na menstruatie tot eisprong)? Dan past dat bij PMDD.
4. Cyclisch overzicht bekijken — Het C-PASS (Carolina Premenstrual Assessment Scoring System) is een gestandaardiseerde methode om je DRSP-data te beoordelen. Het helpt om objectief te bepalen of je voldoet aan de PMDD-criteria. Meer uitleg: het cyclisch overzicht.
5. Resultaten bespreken met je zorgverlener — Neem je registratie of een gegenereerd rapport (bijv. PDF) mee. Samen kunnen jullie kijken of er sprake is van PMDD en wat de volgende stap is.
6. Uitsluiten van andere diagnoses — Schildklierafwijkingen, bipolaire stoornis, depressie of angst die niet alleen in de luteale fase optreedt, en andere lichamelijke oorzaken moeten worden meegenomen of uitgesloten.

Naar welke arts ga je met PMDD?

De huisarts is meestal het eerste aanspreekpunt. Die kan je klachten beoordelen, eventueel bloedonderzoek laten doen om andere oorzaken uit te sluiten, en je doorverwijzen naar een gynaecoloog of psychiater als dat nodig is. Soms is een psycholoog betrokken bij de begeleiding of therapie.

Tips voor het eerste consult: Zeg expliciet dat je denkt dat je PMDD zou kunnen hebben ("ik denk dat ik PMDD heb") en laat je registratie zien — papieren DRSP of een PDF-rapport uit een app. Veel artsen zijn nog niet vertrouwd met PMDD; met duidelijke data help je het gesprek op gang. Behandelrichtlijnen en informatie voor zorgverleners vind je onder meer bij PMDD Nederland (pmddnederland.nl).

PMDD Tracker: het DRSP-formulier op je telefoon

De PMDD Tracker app digitaliseert het DRSP-formulier. Je scoort de 21 symptomen dagelijks in ongeveer 2 minuten op je telefoon. De app herkent automatisch je cyclusfasen (folliculair, ovulatie, luteaal, menstruatie), zodat je niet handmatig hoeft bij te houden in welke fase je zit.

Na twee volledige cycli berekent de app automatisch het cyclisch overzicht, zodat je een gestandaardiseerd beeld krijgt van je symptoompatroon. Je kunt een PDF-rapport genereren met je symptoomdata, heatmaps en het cyclisch overzicht en dat eenvoudig delen met je arts via e-mail of WhatsApp. Geen papieren formulieren meer nodig — alles staat in de app, symptomen bijhouden wordt zo eenvoudiger vol te houden.