Wat is PMDD?

Wat betekent PMDD precies?

PMDD staat voor Premenstrual Dysphoric Disorder — in het Nederlands vaak aangeduid als premenstruele dysfore stoornis. "Dysforie" betekent een toestand van onbehagen, somberheid of prikkelbaarheid. De stoornis hangt direct samen met de menstruatiecyclus: klachten treden op in de luteale fase (na de eisprong, vóór de menstruatie) en verdwijnen meestal binnen enkele dagen na het begin van de menstruatie.

Sinds 2013 staat PMDD in de DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) als officiële stemmingsstoornis. Die erkenning is belangrijk: het onderstreept dat PMDD geen aanstellerij of "gewoon PMS" is, maar een serieuze aandoening die behandeling en begrip verdient. Het verschil met PMS zit vooral in de ernst en de duidelijke impact op functioneren; op onze pagina PMS vs PMDD lees je daar meer over.

Wat zijn de symptomen van PMDD?

De symptomen van PMDD zijn divers: emotioneel, lichamelijk en in gedrag. Voor een volledig overzicht van alle symptomen verwijzen we naar onze pagina over de 21 DRSP-symptomen. Hier de kern in het kort.

Volgens de DSM-5 zijn er vier emotionele kernsymptomen: duidelijke stemmingswisselingen, prikkelbaarheid of woede, depressieve stemming of hopeloosheid, en angst of gespannenheid. Voor de diagnose PMDD moeten minimaal vijf symptomen aanwezig zijn in de week vóór de menstruatie, waarvan ten minste één van deze vier. Daarnaast kunnen onder meer concentratieproblemen, vermoeidheid, eetlustveranderingen, slaapproblemen en lichamelijke klachten (opgeblazen gevoel, pijn) voorkomen.

Een belangrijk kenmerk: de symptomen verdwijnen binnen enkele dagen na het begin van de menstruatie en zijn in de week erna minimaal of afwezig. Dat cyclische patroon is essentieel om PMDD te onderscheiden van andere stemmings- of angststoornissen.

Wat veroorzaakt PMDD?

Lange tijd werd gedacht dat PMDD kwam door een "hormonale disbalans". Inmiddels is duidelijk: bij vrouwen met PMDD zijn de hormoonspiegels zelf meestal normaal. Het verschil zit in de gevoeligheid van het brein voor de normale fluctuaties van oestrogeen en progesteron tijdens de cyclus.

Progesteron wordt in het lichaam omgezet in onder andere allopregnanolone (ALLO), een stof die de activiteit van de GABA-receptor beïnvloedt en daarmee stemming en angst reguleert. Bij PMDD reageert het brein anders op deze stoffen: dezelfde hormoonschommeling die bij de één weinig doet, kan bij iemand met PMDD hevige stemmings- en angstklachten geven. NIH-onderzoek uit 2017 bracht een moleculair mechanisme in genen in kaart dat deze verhoogde gevoeligheid kan verklaren. Onderzoek bij tweelingen wijst daarnaast op een erfelijke component: genetische factoren spelen een rol, naast omgeving en levensfase.

Hoe wordt PMDD vastgesteld?

Er is geen bloedtest of speekseltest die PMDD aantoont. De diagnose wordt gesteld op basis van je verhaal en vooral op basis van dagelijkse symptoomregistratie gedurende minimaal twee cycli. Hoe dat in zijn werk gaat, lees je uitgebreid op onze pagina over PMDD-diagnose en het DRSP-formulier.

Het DRSP-formulier (Daily Record of Severity of Problems) is de gouden standaard voor het bijhouden van premenstruele symptomen en sluit aan bij de DSM-5-criteria. Door dagelijks je symptomen te scoren — bijvoorbeeld via symptomen bijhouden in een app — ontstaat een betrouwbaar beeld. Het C-PASS scoresysteem (Carolina Premenstrual Assessment Scoring System) biedt een gestandaardiseerde manier om die data te beoordelen; meer uitleg vind je bij het cyclisch overzicht.

Een goede diagnose omvat ook het uitsluiten van andere oorzaken: schildklierafwijkingen, bipolaire stoornis, depressie of angststoornissen die niet alleen in de luteale fase optreden. Daarom is het belangrijk dit traject samen met een zorgverlener te doorlopen.

Hoe wordt PMDD behandeld?

PMDD is behandelbaar. Voor een uitgebreid overzicht van behandelopties — van leefstijl tot medicatie en therapie — verwijzen we naar onze pagina PMDD-behandeling. Hier de hoofdlijnen.

Veel gebruikte opties zijn SSRI's (selectieve serotonine-heropnameremmers), die bij PMDD vaak al in de luteale fase kunnen worden ingenomen; hormonale therapie (zoals de pil of andere anticonceptie die de cyclus onderdrukt); en cognitieve gedragstherapie (CGT). Daarnaast kunnen leefstijlaanpassingen — regelmaat in slaap, beweging, voeding en stressreductie — ondersteunend werken. Wat voor jou het beste is, verschilt per persoon; een arts of psycholoog kan meedenken.

Symptomen bijhouden is waardevol om te zien of een behandeling aanslaat: door patronen te volgen over meerdere cycli merk je of klachten verminderen en kun je het gesprek met je zorgverlener beter onderbouwen.

Hoe kan de PMDD Tracker app helpen?

De PMDD Tracker app is volledig afgestemd op het wetenschappelijke kader van PMDD en de Nederlandse zorg. Je vult dagelijks het DRSP-formulier digitaal in: 21 symptomen in ongeveer 2 minuten per dag. Na twee volledige cycli berekent de app het cyclisch overzicht, zodat je inzicht krijgt in of je symptoompatroon past bij PMDD-criteria.

Heatmaps en grafieken laten zien hoe je symptomen per cyclus en per maand verlopen, zodat je patronen herkent. Je kunt een PDF-rapport genereren om met je huisarts, gynaecoloog of psycholoog te delen. Het ingebouwde signaleringsplan — met twee fasen afgestemd op je cyclus — helpt jou en je omgeving om tijdig te reageren als je in je luteale fase zit. De app is gratis, volledig Nederlands en privacy-first: offline-first, geen advertenties, geen tracking, en je data blijft van jou.